Het ontstaan van het ROAZ
van crisisstructuur naar regionaal overleg
Het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ) is ontstaan vanuit de behoefte om acute zorg regionaal beter af te stemmen, met name in situaties waarin continuïteit en capaciteit onder druk staan.
Historische context
Oorspronkelijk was de organisatie van acute zorg sterk versnipperd: ziekenhuizen, ambulancezorg, huisartsenzorg en GGZ opereerden grotendeels naast elkaar.
Grote incidenten, capaciteitsproblemen en later ook de COVID-19-pandemie maakten duidelijk dat regionale coördinatie essentieel is.
Vanuit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en later de Wet acute zorg (Waz) kreeg het ROAZ een formele positie.
Het ROAZ is wettelijk gepositioneerd rond het traumacentrum in de regio, met deelname van:
ziekenhuizen (SEH/IC);
ambulancezorg;
huisartsenspoedzorg;
VVT;
acute GGZ;
zorgverzekeraars;
GHOR.
De oorspronkelijke kernfunctie was:
het waarborgen van toegankelijkheid en continuïteit van acute zorg in de regio.
ROAZ in de praktijk: overleg en afstemming
In de dagelijkse praktijk functioneert het ROAZ als:
overlegtafel voor acute zorgketenpartners;
platform voor afstemming bij schaarste en crisis;
structuur voor regionale afspraken over capaciteit en spreiding.
Belangrijk kenmerk:
het ROAZ is geen bestuurlijk besluitvormend orgaan, maar een coördinerend en afstemmend overleg;
deelnemers behouden hun eigen verantwoordelijkheden en governance.
Dit onderscheid is cruciaal voor de huidige discussies.
De verbreding: ROAZ binnen IZA en AZWA
Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en de Acute Zorg Waardegericht Akkoord (AZWA) heeft het ROAZ een nieuwe, bredere rol gekregen.
Wat is er veranderd?
Waar het ROAZ oorspronkelijk vooral gericht was op:
crisis;
capaciteit;
acute continuïteit,
wordt het nu steeds vaker ingezet als:
regionaal platform voor transformatie;
overlegstructuur voor herinrichting van acute zorg;
plek waar zorgverschuivingen en keuzes worden besproken.
Binnen IZA- en AZWA-plannen wordt het ROAZ gebruikt voor:
regionale transformatieplannen;
afspraken over substitutie en concentratie;
herverdeling van taken binnen de acute keten;
financiële en organisatorische afspraken.
Spanningsvelden in de huidige inzet
Deze verbreding leidt in de praktijk tot belangrijke spanningen:
1. Overleg versus besluitvorming
ROAZ-tafels worden soms gebruikt alsof zij besluitvormend zijn.
Dit kan botsen met:
governance van afzonderlijke organisaties;
rol van bestuur en RvT;
medezeggenschap (OR, CR).
2. Vrijwilligheid versus druk
Deelname aan ROAZ-afspraken is formeel vrijwillig.
In de praktijk ervaren partijen soms druk om mee te bewegen met regionale plannen, mede door:
financiering;
zorgverzekeraars;
landelijke beleidsdoelen.
3. Acute zorg versus transformatie
Het ROAZ was bedoeld om acute zorg veilig te houden.
IZA/AZWA richten zich op structurele hervorming.
Deze doelen lopen niet altijd synchroon.
Wat betekent dit voor medisch leiders en bestuurders?
Voor medisch managers en directeuren betekent dit dat zij:
scherp moeten zijn op rol en mandaat binnen ROAZ-overleggen;
moeten onderscheiden:
wat afstemming is;
wat besluitvorming vraagt;
tijdig eigen bestuur, RvT en medezeggenschap moeten betrekken;
alert moeten zijn op verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid bij regionale afspraken.
ROAZ is daarmee niet alleen een zorginhoudelijk, maar ook een bestuurlijk relevant platform geworden.
Reflectie
Het ROAZ is ontstaan als noodzakelijke structuur voor acute samenwerking. In de context van IZA en AZWA is het uitgegroeid tot een centrale plek voor regionale transformatie.
Die ontwikkeling biedt kansen voor samenhang en afstemming, maar vraagt tegelijkertijd om:
bestuurlijke zorgvuldigheid;
duidelijke rolafbakening;
en blijvende aandacht voor de menselijke maat en uitvoerbaarheid in de praktijk.
Juist daar ligt een belangrijke opgave voor medisch leiderschap in de acute zorg.